Γυναίκα που γνέθει/ ανάγλυφο από τα Σούσα/ 8ος-7ος αιώνας π.Χ

Η κατασκευή υφάσματος υπήρξε ανέκαθεν για τον άνθρωπο μια πολύπλοκη και χρονοβόρα διαδικασία. Αρχικά, έπρεπε να συλλέξει διάφορες ίνες είτε από τα φυτά (βαμβάκι, λινό, κάνναβις κλπ) είτε από τα ζώα (μαλλί, μετάξι). Οι ίνες αυτές έπρεπε στη συνέχεια να καθαριστούν, να χτενιστούν και να βαφούν. Το επόμενο στάδιο ήταν το γνέσιμο, δηλαδή η μετατροπή των ινών σε μακριά και ανθεκτικά νήματα. Τα νήματα αυτά μπορούσαν με τη χρήση αργαλειού να γίνουν υφάσματα.   

Η διαδικασία του γνεσίματος έχει αναπαρασταθεί σε αρχαία αγγεία και σε ανάγλυφα. Ένα σπάνιο δείγμα προέρχεται από την περιοχή της Μέσης Ανατολής και πιο συγκεκριμένα από το βασίλειο των Ελαμιτών (σημερινό νοτιοδυτικό Ιράν). Οι Ελαμίτες ήταν αρχαίος βιβλικός λαός, γείτονες των Σουμερίων, των Βαβυλωνίων, των Μήδων και των Περσών. Η πρωτεύουσά τους ήταν τα Σούσα.   
γνέσιμο, υφαντική, κλωθώ, αρχαία τεχνολογία,
Κομμάτι από ανάγλυφο που είναι γνωστό με το όνομα "Γυναίκα που γνέθει". Ασφαλτική πέτρα (9.2 x 13cm), Περίοδος νεο-Ελαμιτικού βασιλείου (8ος αιώνας π.Χ.–μέσα του 6ου αιώνα π.Χ.). Βρέθηκε στα Σούσα (σημερινή πόλη Shush, Ιράν). Πηγή εικόνας: Wikimedia


Στα Σούσα, λοιπόν, βρέθηκε ένα μικρό αναθηματικό ανάγλυφο που παρουσιάζει μια καθιστή γυναίκα να γνέφει. Πίσω της, ένα υπηρέτης κρατά μια μεγάλη ορθογώνια βεντάλια και την δροσίζει. Μπροστά από τη γυναίκα, υπάρχει ένα τραπέζι με ένα ψάρι και έξι κυκλικά αντικείμενα, πιθανόν φρούτα. Ακόμη πιο μπροστά, απέναντι από τη γυναίκα, φαίνεται να υπήρχε και τρίτη ανθρώπινη φιγούρα, ωστόσο το τμήμα, αυτό είχε αποκοπεί και δεν βρέθηκε. Το συγκεκριμένο ανάγλυφο αποτελεί μια από τις σπάνιες απεικονίσεις γυναίκας σε προσωπικό χώρο, φυσικά για την συγκεκριμένη περιοχή και εποχή.


Η εικόνα της γυναίκας στην αρχαία ανατολή. 
Οι γυναίκες εμφανίζονται συχνά σε αρχαία κείμενα της ανατολής, ωστόσο το πλαίσιο μέσα στο οποίο παρουσιάζονται είναι πάντα ανδροκρατούμενο. Εξαίρεση αποτελούν οι γυναικείες θεότητες, ενώ οι θνητές γυναίκες παρουσιάζονται σπάνια σε θέματα που σχετίζονται με τη γονιμότητα. Ο χώρος που περιβάλλει τη γυναίκα μοιάζει με το εσωτερικό μιας πολυτελούς κατοικίας. Η γυναίκα κάθεται σε χαλαρή στάση με το ένα πόδι κάτω από το σώμα της. Τα χέρια που κρατούν το αδράχτι είναι διακοσμημένα με πολλά βραχιόλια και ο χιτώνας της είναι διακοσμημένος με σειρές μοτίβων. Τα μαλλιά της γυναίκας δεν είναι καλυμμένα με πέπλο, ίσως επειδή βρίσκεται στον προσωπικό της χώρο. Τα μακριά μαλλιά της είναι πιασμένα κότσο ενώ ένα μαντήλι, περασμένο γύρω από το κεφάλι της συγκρατεί την κόμμωση. Το πρόσωπό της είναι ήρεμο, χαμογελαστό ενώ το σώμα της παχουλό και στιβαρό. Το πάνω μέρος του αδραχτιού προβάλει πάνω από το αριστερό χέρι ενώ το νήμα μαζεύεται στο κάτω μέρος του αδραχτιού. Το κουβάρι δεν φαίνεται πουθενά, ίσως επειδή το σημαντικότερο στοιχείο σε αυτήν την σκηνή δεν είναι η διαδικασία του γνεσίματος αλλά η έκφραση της γυναίκας που παρουσιάζει με ικανοποίηση τη δουλειά της στη ανθρώπινη μορφή που έχει χαθεί. 


Ο υπηρέτης 
Πίσω από την γυναίκα στέκεται ένας υπηρέτης ή μία υπηρέτρια που δροσίζει τη γυναικεία φιγούρα με μια μεγάλη βεντάλια. Η βεντάλια έχει μακρύ χερούλι, ενώ οι αυλακώσεις υποδηλώνουν ότι η κατασκευή είναι πλεκτή (όπως η ψάθα ή το καλάθι). Ο υπηρέτης φορά ένα κοντομάνικο χιτώνα, έχει κοσμήματα στους καρπούς του και τα μαλλιά του είναι πλούσιες μπούκλες. Παρόλο που ο υπηρέτης είναι όρθιος, το ύψος τους είναι ίδιο με το ύψος της καθιστής γυναίκας. Αυτό μπορεί να συμβαίνει, είτε επειδή ο υπηρέτης είναι ένα παιδί, είτε επειδή ο δημιουργός του αναγλύφου ήθελε να τονίσει τη διαφορά στην ιεραρχία, δηλαδή τη σπουδαιότητα της γυναικείας μορφής έναντι του υπηρέτη. 

Το εσωτερικό ενός παλατιού
Το περιβάλλον του αναγλύφου μοιάζει με το εσωτερικό μιας πολυτελούς κατοικίας. Το κάθισμα-σκαμπό της γυναίκας καλύπτεται από ένα ύφασμα με κρόσσια. Τα σκαλισμένα, λεοντόμορφα πόδια του καθίσματος ενώνονται μεταξύ τους με μια τριπλή βάση. Η ίδια περίτεχνη διακόσμηση επαναλαμβάνεται και στο τραπέζι. Παρόμοια έπιπλα, έχουν παρασταθεί και σε Ασσυριακά πέτρινα ανάγλυφα που βρέθηκαν στην περιοχή Khorsabad (βρίσκονται στο μουσείου του Λούβρου) αλλά και στο γνωστό ανάγλυφο από τη Νινευί, το ¨συμπόσιο κάτω από την κληματαριά", που παρουσιάζει τον βασιλιά Ασσουρμπανιπάλ κάτω από ένα αμπέλι (Βρετανικό μουσείο). Στις ανασκαφές στις περιοχές Ugarit, Nimrud και Arslan Tash βρέθηκαν ανάγλυφα σε ελεφαντόδοντο με παρόμοια επίπλωση. Ωστόσο, στην αρχαία Ανατολή, τέτοιου είδους περίτεχνα έπιπλα είχαν μόνο οι θεοί και οι βασιλιάδες, ενώ ο απλός λαός κοιμόταν και έτρωγε στο πάτωμα. Το προνόμιο αυτό έχει καταγραφεί από του Ασσύριους γραφείς, στις καταγραφές των λάφυρων αλλά και των βασιλικών προικών. Κατά συνέπεια, η σκηνή του αναγλύφου λαμβάνει χώρα είτε στον κόσμο των θεών, είτε στο παλάτι στα Σούσα, στην αυλή του Ελαμίτη βασιλιά, την εποχή του Νέου Βασιλείου. Μάλιστα, η μορφή που έχει χαθεί, μπορεί να είναι ο ίδιος ο βασιλιάς.  


Το υλικό του αναγλύφου 
Το υλικό που χρησιμοποιήθηκε για να σκαλιστεί το ανάγλυφο είναι χαρακτηριστικό της περιοχής και συναντάται μόνο στα Σούσα. Πρόκειται για μια ασφαλτική, ιζηματογενή πέτρα, με χρώμα μαύρο, ματ. Ωστόσο, αποθέσεις ασφάλτου (ένα είδος υδρογονάνθρακα) βρίσκονται σε μεγάλες ποσότητες σε όλη την περιοχή της Μεσοποταμίας και στο δυτικό Ιράν. Άλλωστε, στις περιοχές αυτές αφθονεί και το πετρέλαιο. Παρόλα αυτά, η συγκεκριμένη πέτρα φαίνεται να είναι μοναδική και να βρίσκεται μόνο στα Σούσα. Οι καλλιτέχνες της περιοχής την χρησιμοποιούσαν ήδη από την 4η χιλιετία π.Χ. Οι λεπτοί κόκκοι του ορυκτού επέτρεπαν στον καλλιτέχνη να σκαλίσει το θέμα του με μεγάλο βαθμό λεπτομέρειας. Αν μάλιστα, η πέτρα θερμαινόταν ελάχιστα, τότε μπορούσε να επικαλυφθεί με φύλλα χρυσού ή ασημιού και να χρησιμοποιηθεί για την κατασκευή πολυτελών αντικειμένων. 

Βιβλιογραφία: 
  • Marilyn Stokstad & Michael W. Cothren.,  2010. Art History, Volume 1 (4th Edition). 4 Edition. Pearson.
  • The Spinner, Louvre Museum / department of Near East antiquities. 

.


Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου