Η ταπισερί της Μπαγιέ: Αφήγηση ιστορικών γεγονότων μέσω του κεντήματος

Η ταπισερί της Μπαγιέ (Bayeux) (περί. 1066-1082 μ.Χ) αποτελεί μια κεντημένη λωρίδα λινού υφάσματος, μήκους 70 μέτρων και πλάτους 0.5 μέτρων. Παρόλο που ονομάζεται συμβατικά ταπισερί, εντούτοις πρόκειται για τυπικό κέντημα, δεδομένου ότι με την τεχνική της ταπισερί το σχέδιο δημιουργείται κατά την ύφανση του υφάσματος στον αργαλειό ενώ με την τεχνική του κεντήματος το σχέδιο δημιουργείται μετά την ύφανση.

Η ταπισερί της Μπαγιέ, δεν αποτελούσε τη μοναδική αφηγηματική ταπισερί της εποχής, καθώς έχουν βρεθεί ίχνη από παρόμοια επιτοίχια εργόχειρα αλλά και γραπτές πηγές που περιγράφουν αφηγηματικά κεντήματα. Ωστόσο, η ταπισερί της Bayeux αποτελεί το μοναδικό, σωζόμενο κέντημα, από την εποχή του Μεσαίωνα που ανήκει στην κατηγορία των αφηγηματικών κεντημάτων.  
ταπισερί, κέντημα, αφήγηση με κέντημα
Ο δούκας Χάρολντ Γκόντουινσον ή Χάρολντ Β΄ επιστρέφει σε Αγγλικό έδαφος/
"Ταπισερί Bayeux σκηνή 24" εικόνα από την ιστοσελίδα του Ulrich Harsh - Licensed under Public domain via Wikimedia Commons
Κατά τον Μεσαίωνα, τα εργόχειρα από ύφασμα, είτε επρόκειτο για ταπισερί είτε για κεντήματα, αποτελούσαν απαραίτητο στοιχείο για τη διακόσμηση των εσωτερικών χώρων των κάστρων και των παλατιών. Το πλεονέκτημά τους ήταν ότι μπορούσαν να τυλιχθούν σε ρολό και να μεταφερθούν από πόλη σε πόλη.

Τι αναπαριστά η ταπισερί: Η ταπισερί αφηγείται την ιστορία της κατάκτησης της Αγγλίας από τους Νορμανδούς, η οποία επιτεύχθηκε μετά την μάχη του Χέιστινγκς, στις 14 Οκτωβρίου του 1066. Οι κεντρικοί πρωταγωνιστές του κεντήματος είναι ο Γουλιέλμος Α' (δούκας της Νορμανδίας) και ο Χάρολντ Β' (κόμης του Έσσεξ και μετέπειτα βασιλιάς της Αγγλίας). Ο Γουλιέλμος μετά από μια δύσκολή μάχη, κατάφερε να νικήσει τον αντίπαλο και να γίνει βασιλιάς της Αγγλίας. Είναι σημαντικό να αναφερθεί ότι η ταπισερί αφηγείται την ιστορία από την οπτική γωνία των Νορμανδών. 

Αφήγηση ιστορικών γεγονότων μέσα από το κέντημα: Ο σχεδιαστής της συγκεκριμένης ταπισερί ήταν αναμφίβολα ένα δεξιοτέχνης "αφηγητής" που προτίμησε να χρησιμοποιήσει κλωστές και βελόνες αντί του λόγου. Η εικονογράφηση είναι ξεκάθαρη και δίνεται η εντύπωση ότι ο σχεδιαστής ήταν αυτόπτης μάρτυράς των γεγονότων. 

Ποιος κατασκεύασε την ταπισερί: Η παράδοση στη Γαλλία λέει πως το εργόχειρο κεντήθηκε από την Ματθίλδη της Φλάνδρας, σύζυγο του Γουλιέλμου, και από τη γυναικεία συνοδεία της. Ωστόσο, μια πιο σχολαστική μελέτη κατέληξε ότι πιθανόν η ταπισερί αποτελεί παραγγελία του επισκόπου Όντο της Μπαγιέ, ετεροθαλή αδερφό του Γουλιέλμου, ο οποίος μετά την κατάκτηση της Αγγλίας από τους Νορμανδούς έγινε κόμης του Κέντ και αντιβασιλέας της Αγγλίας, τις περιόδους που απουσίαζε ο Γουλιέλμος. 

Που εκτίθεται σήμερα η ταπισερί:  Η ταπισερί εκτίθεται στο Musée de la Tapisserie de Bayeux στην πόλη Μπαγιέ στη Γαλλία. 

κέντημα, βελονιές, ταπισερί
"Λεπτομέρεια από τη βελονιά που χρησιμοποιήθηκε για το γέμισμα των μορφών" Άδεια εικόνας Public domain από Wikimedia Commons - Σύνδεσμος

Υλικά: Χρωματισμένες μάλλινες κλωστές σε λινό ύφασμα. Οι κλωστές βάφτηκαν σε οκτώ χρώματα. 

Βελονιές και τεχνική: Η ταπισερί έχει κεντηθεί με μάλλινες κλωστές σε λινό ύφασμα. Χρησιμοποιήθηκαν δύο μόνο βελονιές:

  • Α) Η ριζοβελονιά (stem stitch) για να περιγράμματα των μορφών και για τα γράμματα. Η ριζοβελονιά χρησιμοποιούνταν ευρέως εκείνη την εποχή τόσο για το κέντημα περιγραμμάτων όσο και για το γέμισμα.
  • Β) Μια ειδική βελονιά για το γέμισμα του εσωτερικού των μορφών (ονομάζεται στα αγγλικά couching and laid). Η τεχνική couching and laid αφορά στο κέντημα μακριών, παράλληλων κλωστών σε όλο το μήκος της περιοχής που πρέπει να γεμιστεί. Στη συνέχεια κεντιούνται μεγάλες βελονιές, σε ίσες αποστάσεις και κάθετα στις προηγούμενες. Στο τέλος, με μικρές βελονιές, στερεώνονται οι προηγούμενες κλωστές πάνω στο ύφασμα. Η τεχνική αυτή δίνει τη δυνατότητα κάλυψης μεγάλων περιοχών ταχύτερα σε σχέση με άλλες βελονιές. Μερικά σημεία, καλύπτονταν από δύο ή ακόμη και από τέσσερα διαφορετικά χρώματα, όπως για παράδειγμα τα πόδια των αλόγων. Το δέρμα αλλά και οι περιοχές που ήταν ανοιχτόχρωμες δεν κεντιόνταν. 

Το μακρύ αυτό εργόχειρο δεν κατασκευάστηκε από ένα μονοκόμματο ύφασμα. Αντίθετα αποτελείται από 9 κομμάτια με μήκος μεταξύ 14 και 3 μέτρων το καθένα που ενώθηκαν μεταξύ τους με ραφή αφού πρώτα κεντήθηκε το μεγαλύτερο μέρος τους. Η ραφή καμουφλαρίστηκε με κέντημα. Μελετώντας το εργόχειρο, διαπιστώνει κανείς ότι η τεχνική βελτιωνόταν καθώς η εργασία προχωρούσε. Έτσι η ραφή μεταξύ του πρώτου και του δεύτερου κομματιού είναι εμφανής καθώς δεν ταίριαζαν απόλυτα τα κομμάτια μεταξύ τους, ωστόσο οι επόμενες ραφές δεν γίνονται καθόλου αντιληπτές.

Οι σκηνές της ιστορίας απεικονίζονται σε μια φαρδιά κεντρική ζώνη. Πάνω και κάτω της κεντρικής ζώνης, δημιουργήθηκαν λεπτότερες ζώνες. Οι λεπτές ζώνες, έχουν διακοσμητικό χαρακτήρα, αν και μερικές φορές η δράση επεκτείνεται και εκεί. Τα γεγονότα λαμβάνουν χώρα, διαδοχικά, ενώ πολλές σκηνές οριοθετούνται μεταξύ στυλιζαρισμένων δέντρων. Ο εικονογράφος πιθανόν να είναι Νορμανδός, δεδομένου ότι η αφήγηση παρουσιάζει την ιστορία από την οπτική των Νορμανδών, ωστόσο η τεχνοτροπία είναι Αγγλο-Σαξωνική, στοιχείο που σημαίνει ότι το εργόχειρο κεντήθηκε από γυναίκες της Αγγλίας. 

κέντημα, βελονιές, σβάρνα
Το εργαλείο σβάρνα, αποτελεί πρόσφατη ανακάλυψη και απεικονίζεται στην σκηνή 10 της ταπισερί της Μπαγιέ. Η απεικόνιση είναι η παλαιότερη, γνωστότερη απεικόνιση του εργαλείου αυτού. "BayeuxTapestryScene10a" εικόνα από την ιστοσελίδα Ulrich Harsh - Άδεια Public domain via Wikimedia Commons - Σύνδεσμος εικόνας 

κομήτης του χάλευ, αρχαιολογία, κέντημα, ταπισερί
Ο κομήτης του Χάλεϊ απεικονίζεται στην σκηνή 32 και αποτελεί την παλαιότερη γνωστή απεικόνιση του κομήτη. Οι Αγγλοσάξωνες έβλεπαν τον κομήτη ως προάγγελο καταστροφών.  "BayeuxTapestryScene32" εικόνα από τη ιστοσελίδα Ulrich Harsh - Άδεια Public domain via Wikimedia Commons -
Ο Χάρολντ Β' (είναι βασιλιάς της Αγγλίας τη συγκεκριμένη στιγμή), οραματίζεται αυτά που πρόκειται να συμβούν. Κάτω στα πόδια του βλέπει τα πλοία που έρχονται από τη Νορμανδία στην Αγγλία/ "BayeuxTapestryScene33" εικόνα από την ιστοσελίδα Ulrich Harsh - Άδεια Public domain via Wikimedia Commons -


Πηγές


Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου