Σύντομη Ιστορία του κεντήματος (Μέρος Β΄)

Η Πρώτη Σταυροφορία διήρκεσε τρία χρόνια, από το 1906 έως το 1907 και είχε ως αποτέλεσμα την κατάκτηση της Ιερουσαλήμ από τους Σταυροφόρους, δηλαδή από τους πολεμιστές της Δυτικής Ευρώπης. Όσον αφορά στο κέντημα, οι σταυροφορίες έφεραν τους ανθρώπους της δύσης σε επαφή με τον πολιτισμό της ανατολής, έναν πολιτισμό που ναι μεν κυριαρχούσε στην φαντασία των δυτικών αλλά στην πραγματικότητα ήταν άγνωστος και ανεξερεύνητος. Μετά τη νικηφόρα έκβαση των σταυροφοριών, οι νικητές άρχισαν να επιστρέφουν στις πατρίδες τους, φέρνοντας μαζί τους δείγματα και εικόνες  από τα υπέροχα κεντήματα και υφάσματα της ανατολής. Η μίξη των πολιτιστικών στοιχείων οδήγησε στη γέννηση νέων διακοσμητικών τεχνικών και τεχνοτροπιών όπως για παράδειγμα στο βυζαντινό κέντημα, το οποίο βασίστηκε σε μεγάλο ποσοστό στο περσικό. Τα βυζαντινά κεντήματα με τη σειρά τους, τα οποία χαρακτηρίζονταν από τα έντονα χρώματα και τα διακοσμητικά μοτίβα, διαδόθηκαν σταδιακά σε όλη την Ευρώπη.

Η επίδραση της τυπογραφίας
Η τυπογραφία εφευρέθηκε το 1440 από τον Johannes Gutenberg και αποτέλεσε μια πραγματική επανάσταση στο τομέα της μετάδοσης πληροφοριών και γνώσεων. Πλέον, χάρη στην τυπογραφία μπορούσαν να παραχθούν πολλαπλά αντίγραφα από το ίδιο βιβλίο, στοιχείο που ευνόησε την ταχύτατη διάδοση ιδεών και πληροφοριών. Σήμερα, αρκετοί ερευνητές θεωρούν πως το χρονικό ορόσημο της μετάβασης από το Μεσαίωνα στη μοντέρνα εποχή ήταν ακριβώς η ανάπτυξη της τυπογραφίας και η συνεπαγόμενη ανάπτυξη της επιστημονικής σκέψης.  

Λίγο αργότερα, το 1517 θα ξεκινούσε ο Προτεσταντισμός, ένα θρησκευτικό κίνημα που θα εναντιωνόταν στην καθολική εκκλησία, στις πρακτικές της, στα περίτεχνα άμφια και στα πολυτελή εκκλησιαστικά αντικείμενα. Μετά το διαχωρισμό της Αγγλικανικής Εκκλησίας από τη Καθολική, θα καταστρέφονταν μερικά από τα καλύτερα δείγματα εκκλησιαστικών κεντημάτων που είχαν κατασκευαστεί από Άγγλους τεχνίτες.  


Οι δύο αυτοί παράγοντες, δηλαδή η τυπογραφία αλλά και η πτώση της ζήτησης για εκκλησιαστικά κεντήματα οδήγησε στην άνοδο του κοσμικού κεντήματος. Η τυπογραφία έκανε προσιτή την πληροφορία γύρω από το κέντημα, μέσα από τυπωμένα φύλλα και βιβλία με μοτίβα και οδηγίες. Παράλληλα, η μεσαία τάξη αυξανόταν, και μαζί της αυξανόταν και η ζήτηση για περίτεχνα ενδύματα και αντικείμενα.

Τα δείγματα εξάσκησης 
 Το κέντημα, ως χόμπι άρχισε να γίνεται γυναικεία υπόθεση και τα περισσότερα κορίτσια μάθαιναν τις βελονιές και τις τεχνοτροπίες στα πλαίσια της οικίας. Οι μαθητευόμενες εξασκούνταν συνήθως επάνω σε μικρά κομμάτια υφάσματος τα οποία αργότερα χρησίμευαν ως δείγματα. Αρχικά, τα δείγματα αυτά αποτελούνταν από ευτελή υλικά, σταδιακά όμως άρχισαν να γίνονται περίτεχνα, αποτυπώνοντας δύσκολες βελονιές και σύνθετες σκιάσεις. Το παλαιότερο τέτοιο δείγμα, χρονολογείται το 1958 και εκτίθεται σήμερα στο μουσείο Victoria and Albert στο Λονδίνο. Είναι δε έργο της Jane Bostocke.
Το κέντημα αποτελεί το παλαιότερο δείγμα εξάσκησης στην Αγγλία. Οι λεζάντες αναφέρονται στην γέννηση ενός παιδιού.
© Victoria and Albert Museum, London. 

Τον 18ο και 19ο αιώνα το κέντημα αποτελούσε μέρος του σχολικού προγράμματος και οι μαθήτριες καλούνταν να κεντήσουν μικρά δείγματα εξάσκησης, σχηματίζοντας γράμματα της αλφαβήτου, νούμερα και άλλα σχέδια. Οι μεγαλύτερες γυναίκες δημιουργούσαν πιο πολύπλοκα δείγματα με σύνθετη εικονογράφηση, όπως για παράδειγμα σκηνές από τη βίβλο και χάρτες. Όσο πιο πολύπλοκη γίνονταν η εικονογράφηση τόσο μειώνοντας ο αριθμός των διαφορετικών βελονιών.

Το μετρητό κέντημα
Όσον αφορά στην επιπλοποιία, η χρήση υφασμάτων ως ταπετσαρίες, επεκτάθηκε μετά από 17ο αιώνα. Το ύφασμα ωστόσο, αποτελεί ένα ευαίσθητο υλικό, τόσο στη χρήση όσο και στο χρόνο, και ως εκ τούτου δημιουργήθηκε η ανάγκη κατασκευής ανθεκτικότερων υφασμάτων. Τη λύση έδωσε, η ανάπτυξη του καμβά με τρύπες έτσι ώστε να μπορεί να κεντηθεί με χοντρές, μάλλινες κλωστές. Όσον αφορά στη βελονιές, στην αρχή χρησιμοποιήθηκαν οι βελονιές κομπλέν ενώ όσο αφορά στη θεματολογία οι εικόνες προέρχονταν κυρίως από τα χαλιά της ανατολής. Η συγκεκριμένη τεχνική αποδείχτηκε ιδιαίτερα αποτελεσματική καθώς από τη μία μεριά ισχυροποιούσε το ύφασμα και από την άλλη δημιουργούσε ένα ενδιαφέρον σχέδιο. Κάπως έτσι λοιπόν αναπτύχθηκε η τεχνική του μετρητού κεντήματος. Ανάλογα με το βαθμό λεπτομέρειας που έπρεπε να αποδοθεί αναπτύχθηκαν δύο τεχνικές: το petit point (μικρή βελονιά) και το gros point (μεγάλη βελονιά).

Μια άλλη τεχνοτροπία που αναπτύχθηκε ήταν το κέντημα Bargello. Όσον αφορά την προέλευσή του, το Bargello πιστεύεται ότι γεννήθηκε στην Ουγγαρία περί τον 14ο αιώνα και διαδόθηκε αργότερα στην Ιταλία. Σε αντίθεση με τα αμέσως προηγούμενα είδη μετρητού κεντήματος, με το bargello αποδίδονταν αποκλειστικά γεωμετρικά σχέδια. Η βελονιά που χρησιμοποιούνταν ήταν μια απλή κατακόρυφη βελονιά που μετατοπίζεται ανά συγκεκριμένα βήματα δημιουργώντας τόξα και καμπύλες. Το κέντημα Bargello χρησιμοποιεί έντονα χρώματα αλλά και διαβαθμίσεις του ίδιου χρώματος προκειμένου να δώσει την έννοια του βάθους.
Κέντημα Bargello/ Μάλλινη κλωστή σε καμβά

Το ενδιαφέρον στη μόδα αναζωογονήθηκε καθώς οι κοινωνίες άρχισαν να έρχονται σε επαφή η μία με την άλλη μέσω του εμπορίου. Ενώ το μεσαίωνα, στην Ελισαβετιανή Αγγλία, τα ρούχα της ανώτερης οικονομικά τάξης, ήταν υπερφορτωμένα, στα μέσα του 17ου αιώνα η Ευρωπαϊκή μόδα άρχισε να στρέφεται προς μια πιο αυστηρή αισθητική. Παρόλο που το κέντημα εξακολουθούσε να είναι δημοφιλές ωστόσο η ζήτηση για πλούσια διακόσμηση άρχισε να μειώνεται. Μέχρι εκείνη την εποχή,το σύνολο των εργασιών που σχετίζονταν με το ύφασμα (υφαντική, μοδιστρική, κέντημα κτλ) ήταν χειρωνακτικές εργασίες. 

Η βιομηχανική επανάσταση που ξεκίνησε στα μέσα του 17ου αιώνα- αρχές του 18ου (μεταξύ 1759 και και 1830), άλλαξε τα πάντα στον τομέα της εργασίας. Η δεξιοτεχνία της υφάντριας και της κεντήτριας αντικαταστάθηκε από τις γρήγορες και αποτελεσματικές μηχανές. Οι νέες κλωστές είχαν καλύτερα χρώματα και ήταν ομοιόμορφες στο χρώμα και στην υφή, ενώ τα υφάσματα κατασκευάζονταν σε μικρότερο χρόνο με καλύτερη ποιότητα. Επιπλέον, εκτός από κλωστουφαντουργικές μηχανές, αναπτύχθηκαν ραπτομηχανές και μηχανές κεντήματος. Ωστόσο, το κέντημα σε μηχανή δεν ήταν τόσο ποιοτικό όσο το χειροποίητο αλλά κάτι τέτοιο γίνονταν αντιληπτό μόνο από το εξασκημένο μάτι. Το αποτέλεσμα της βιομηχανικής επανάστασης ήταν η παραγωγή κάθε είδους υφάσματος (εμπριμέ, μονόχρωμο, με ρίγες, με μοτίβα κτλ) σε σύντομο χρονικό διάστημα και σε πολύ χαμηλότερη τιμή. 

Η έλευση των μηχανών, παρά τα αναμφισβήτητα πλεονεκτήματά της, προκάλεσε τον σκεπτικισμό μεμονωμένων ατόμων ή και ομάδων. Για παράδειγμα οι Luddites αποτελούσαν μια ομάδα υφαντουργών οι οποίοι αντιδρούσαν στην διάδοση της χρήσης κλωστουφαντουργικών μηχανών, καθώς θεωρούσαν ότι οι μηχανές θα έστελναν στην ανεργία τους εξειδικευμένους τεχνίτες. 

Φυσικά η ανώτερη οικονομική τάξη, σε όλους τους πολιτισμούς και σε όλες τις περιόδους, επιθυμεί τη διάκριση της από τις κατώτερες τάξεις και για αυτό το λόγο επέδειξε αρχικά μια απαξία για τα προϊόντα μαζικής παραγωγής. Εκτός λοιπόν από την αρχική αντίδραση των εργατών, αναπτύχθηκαν και ακαδημαϊκά κινήματα που επίσης αντιδρούσαν στη βιομηχανική παραγωγή όπως το κόνημα Arts & Crafts, το κίνημα του αισθητισμού   Αυτό έδωσε μια ώθησε σε κινήματα όπως το Arts and Crafts, το Studio Crafts και στο κίνημα του αισθητισμού.  

Στην Βρετανία, κατά την περίοδο της Βικτωριακής εποχής (1897-1901) το ενδιαφέρον για το κέντημα διατηρήθηκε ζωντανό, ωστόσο, αποτελούσε πλέον ένα γυναικείο χόμπι. Οι πρώτες ύλες, όπως οι κλωστές κεντήματος και οι καμβάδες, ήταν σαφώς φτηνότερες λόγω βιομηχανικής επανάστασης ενώ η μεσαία τάξη αυξανόταν ολοένα και περισσότερο. Εκείνη την περίοδο, το δημοφιλέστερο στυλ κεντήματος ήταν το στυλ βερολίνου (berlin work) το οποίο σύντομα αντικαταστάθηκε από τη σταυροβελονιά. 

Στις αρχές του 20ου αιώνα, το ενδιαφέρον για το κέντημα και γενικά για τις χειροτεχνίες μειώθηκε σημαντικά, λόγω των επιπτώσεων των παγκόσμιων πολέμων και του οικονομικού κραχ της Αμερικής. Ένας άλλος λόγος, είναι ότι οι γυναίκες άρχισαν να εργάζονται στα εργοστάσια και ως εκ τούτου ο ελεύθερος χρόνος στο σπίτι μειώθηκε πολύ. 

Τα τελευταία χρόνια, οι χειροτεχνίες προσπαθούν να επαναπροσδιοριστούν, ενώ υπάρχει και πάλι μια αναβίωση του ενδιαφέροντος για το χειροποίητο αντικείμενο με υψηλή αισθητική και ποιότητα. Ωστόσο, οι επαγγελματικές διέξοδοι που προσφέρονται είναι σχετικά περιορισμένες, αν και η διάδοση του διαδικτύου φαίνεται να έχει επηρεάσει θετικά τον τομέα αυτό. 

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου