Υφάσματα από φλοιό δέντρου

Τα περισσότερα υφάσματα που καθημερινά χρησιμοποιούμε έχουν κατασκευαστεί από βαμβακερά, μάλλινα, μεταξωτά νήματα, με τη χρήση αργαλειού. Υπάρχει ωστόσο ένας τύπος υφάσματος, που τόσο οι πρώτες ύλες όσο και η διαδικασία κατασκευής διαφέρουν σημαντικά από τις διαδεδομένες μεθόδους κατασκευής και από τα τυπικά υλικά. 

Το ύφασμα αυτό ονομάζεται Tapa και για να κατασκευαστεί χρησιμοποιούνται ολόκληρα κομμάτια φλοιού δέντρου. Παραδοσιακά, η κατασκευή και χρήση του συναντάται σε διάφορα νησιά του Ειρηνικού Ωκεανού, κυρίως στα νησιά Τόνγκα, Σαμόα και Φίτζι αλλά και σε πιο απομακρισμένες περιοχές όπως στα νησιά Κουκ, στη νήσο Φουτούνα, στο αρχιπέλαγος Βανουάτου, στα νησιά Σολομώντα, στην Ιάβα, στη Νέα Ζηλανδία, στη Χαβάη, στην Παπούα-Νέα Γουινέα και αλλού. 
Διακοσμημένο ύφασμα από φλοιό δέντρου/ Προέλευση: Πολυνησία, Νίουε
Πηγή εικόνας: © The Trustees of the British Museum


Παρά, την εξάπλωση της χρήσης υφασμάτων Tapa σε πολλούς τομείς, όπως στην ένδυση, στις τελετουργίες, στη διακόσμηση του εσωτερικού χώρου κτλ. η παραγωγή και χρήση έφθινε σταδιακά μετά την καταλυτική επίδραση του Χριστιανισμού που χαρακτήρισε τις πρακτικές που σχετίζονταν με το ύφασμα Tapa ως παγανιστικές. Σύντομα, η χρήση των εργοστασιακών υφασμάτων έγινε υποχρεωτική ενώ στις μόνες περιοχές που συνεχίστηκε η παραγωγή και χρήση υφάσματος από φλοιό δέντρου ήταν τα νησιά Σαμόα, Τόνγκα και Φίτζι.

Βέβαια, η αντικατάσταση του Tapa από τα εργοστασιακά υφάσματα οφείλονταν σε ένα βαθμό και στα μειονεκτήματα του συγκεκριμένου υφάσματος και πιο συγκεκριμένα στην ευαισθησία του στο νερό αλλά και στη χρονοβόρα και δύσκολη κατασκευή του.  
Όσον αφορά στην ονομασία Tapa, η λέξη προέρχεται από την Ταϊτή και τα νησιά Κουκ, όπου εκεί ο καπετάνιος Κουκ εντόπισε το ύφασμα και το εισήγαγε στον υπόλοιπο κόσμο. Παρά την διαδεδομένη χρήση της λέξης Tapa, ανάλογα με την περιοχή χρησιμοποιούνται διαφορετικές ονομασίες. Στα νησιά Τόνγκα το ύφασμα από φλοιό ονομάζεται ngatu, στα Σαμόα ονομάζεται Siapo, στο νησί Νιουε Hiapo, στη Χαβάη Kapa, στη Rotuma, ένα νησί του συμπλέγματος Φίτζι, 'uha ενώ στα υπόλοιπα νησιά Φίτζι masi.
Υφασμα Tapa που εισήχθη από τον Καπετάνιο Κουκ .
Πηγή εικόνας: Βρετανικό Μουσείο 

Σήμερα, το Tapa μπορεί να φορεθεί σε ιδιαίτερες περιπτώσεις, όπως για παράδειγμα σε τελετές και γάμους. Δευτερευόντως το Tapa χρησιμοποιείται ως κουβέρτα, διαχωριστικό εσωτερικών χώρων, ως ταπισερί, στην κατασκευή εφήμερων ταφικών μνημείων κτλ. Η Jara Hulkenberg στο άρθρο της Masi: House and Cloth of the Vanua υποστηρίζει ότι η παραγωγή και χρήση Tapas συνεχίζεται ως τις ημέρες μας λόγω της προστατευτικής δύναμης που παρέχει σε όσους το φορούν ή το χρησιμοποιούν με διάφορους τρόπους. 

Γενικά, η σημασία του υφάσματος Tapa είναι σημαντική σε διάφορα επίπεδα. Αν μάλιστα έχει δοθεί ως δώρο από κάποιον αρχηγό ή από μέλος της βασιλικής οικογένειας τότε η αξία του είναι ακόμη μεγαλύτερη. Στα νησιά Τόνγκα μια οικογένεια στιγματίζεται ως φτωχή αν δεν διαθέτει υφάσματα Tapa, τα οποία είθισται να προσφέρονται σε γάμους, κηδείες κτλ.  Στα νησιά Κουκ, τα υφάσματα Tapa χρησιμοποιούνταν για τη φύλαξη ιερών αντικειμένων, ενώ στην Παπούα-Νέα Γουινέα και στα νησιά Κουκ για την κατασκευή τελετουργικών μασκών. 
Ύφασμα από φλούδα δέντρου / Νησιά Σαμόα
πηγή εικόνας: Βρετανικό Μουσείο 


Η κατασκευή του Tapa
Στην παραγωγή υφάσματος Tapa ασχολούνταν τόσο οι άντρες όσο και οι γυναίκες. Σήμερα, ωστόσο οι συγκεκριμένες διαδικασίες έχουν εκλείψει από τα περισσότερα μέρη αν και σε ορισμένα νησιά όπως στα Τόνγκα συνεχίζεται μέχρι σήμερα. 
Η συνήθης διαδικασία κατασκευής μπορεί να περιγραφεί συνοπτικά ως εξής: Αρχικά κόβονται από τα δέντρα αρκετά κλαδιά ενώ στη συνέχεια ξεφλουδίζεται ο εξωτερικός φλοιός (συχνά χρησιμοποιούνται τα δόντια). Μετά την αποφλοίωση προκύπτει μια λωρίδα με πλάτος περίπου όσο μια παλάμη και μήκος όσο το ύψος ενός ατόμου. Η λωρίδα αποτελείται από δύο φλούδες: την εξωτερική και την εσωτερική. με τη χρήση μαχαιριού αποχωρίζεται η εξωτερική από την εσωτερική φλούδα. Η εξωτερική πετιέται ενώ η εσωτερική στεγνώνει στον ήλιο και μουσκεύεται σε νερό για να μαλακώσει. 

Στη συνέχεια η λωρίδα τοποθετείται σε ξύλινη επιφάνεια (καδρόνι) και χτυπιέται με ξύλινο κόπανο. Μετά από αρκετά χτυπήματα η λωρίδα μεγαλώνει περίπου 25 cm και γίνεται λεπτότερη, περίπου όσο ένα φύλλο χαρτί. Για να δημιουργηθεί ύφασμα με μεγαλύτερες διαστάσεις, οι λωρίδες τοποθετούνται η μία δίπλα στη άλλη και κοπανιούνται προκειμένου να κολλήσουν. Χρησιμοποιείται επίσης και φυσική αμυλούχα κόλλα για να κρατάει τις λωρίδες ενωμένες. 

Η διακόσμηση των Tapa γίνεται με ποικίλους τρόπους, όπως με σφραγίδες, στένσιλ, βαφές, καπνό κ.ά. Το σχέδιο αφορά συνήθως σε ένα τετραγωνισμένο κάναβο, όπου το κάθε τετράγωνο διακοσμείται με γεωμετρικά μοτίβα. Όσον αφορά στα χρώματα, παραδοσιακά χρησιμοποιείται το μαύρο και το καφέ της σκουριάς ενώ λιγότερο χρησιμοποιούνται και άλλα χρώματα. 

Αναφορές
Jara Hulkenberg, Masi: House and Cloth of the Vanua

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου