Το καλλιτεχνικό κίνημα Pattern & Decoration: Το κίνημα που αγκάλιασε τη γυναικεία έκφραση και απενοχοποίησε την έννοια του διακοσμητικού

Το Pattern and Decoration αποτέλεσε ένα καλλιτεχνικό κίνημα που γεννήθηκε και εξελίχθηκε στην Αμερική, το χρονικό διάστημα από τα μέσα του 1970 έως τις αρχές του 1980. Η βάση πάνω στην οποία στηρίχτηκε η δημιουργία του κινήματος ήταν σε μεγάλο βαθμό η αντίδραση απέναντι στα εδραιωμένα εικαστικά ρεύματα της εποχής, δηλαδή απέναντι στην αυστηρότητα του μινιμαλισμού και στους περιορισμούς της εννοιολογικής τέχνης. 

Οι καλλιτέχνες, μέλη του Pattern & Decoration, κρίνοντας ότι ο μινιμαλισμός ήταν πολύ άδειος, ήσυχος και στατικός, στράφηκαν σε μια πλειάδα πηγών έμπνευσης, έξω και πέρα από τον ορισμό της υψηλής τέχνης, όπως στις γυναικείες χειροτεχνικές δραστηριότητες, στις λαϊκές τέχνες, στους πολιτισμούς που βρίσκονταν έξω από τη σφαίρα επιρροής του δυτικού κόσμου, για παράδειγμα στην ισλαμική, στην αφρικανική και στην ασιατική τέχνη, στα επαναλαμβανόμενα μοτίβα που χρησιμοποιούνταν στη διακόσμηση δεκάδων επιφανειών, από τις ταπετσαρίες και τις όψεις των κτιρίων μέχρι τα τραπεζομάντιλα και τις κουβέρτες.
Έργο της Miriam Schapiro. πηγή εικόνας: artsy.net


Το Pattern & Decoration αναφέρεται συχνά με τη συντομογραφία P&D ή ως «η νέα διακοσμητικότητα». Η εποχή, μέσα στην οποία γεννήθηκε χαρακτηρίζεται ταραχώδης καθώς υπήρχε αναβρασμός σε κοινωνικό και πολιτικό επίπεδο, ενώ στην τέχνη διαμορφώνονταν ποικίλες φωνές που αναζητούσαν διαφορετικούς και επιθετικότερους τρόπους έκφρασης απέναντι στα κινήματα που επικρατούσαν μετά το Β' Παγκόσμιο Πόλεμο.

Παρά ωστόσο, την αποδοχή που κατάφερε να αποκτήσει και παρά την ενδιαφέρουσα προσέγγισή απέναντι στο διακοσμητικό, στο γυναικείο και στο μη-δυτικό,  το Pattern & Decoration παραμένει σε μεγάλο βαθμό ένα «σκοτεινό» και άγνωστο κίνημα ενώ οι δημιουργοί του περιθωριοποιημένοι και παρεξηγημένοι. Ασφαλώς, αυτό οφείλεται και στο γεγονός ότι η ιστορία της σύγχρονης δυτικής τέχνης, ουσιαστικά δεν αμφισβήτησε ποτέ την αυστηρή περιχαράκωση της υψηλής τέχνης υποβιβάζοντας ένα μεγάλος μέρος της ανθρώπινης δημιουργίας σε υποδεέστερες μορφές έκφρασης. 

Οι καλλιτέχνες που συνδέθηκαν με το κίνημα Pattern & Decoration παρήγαγαν ζωγραφικούς πίνακες μεγάλων διαστάσεων, υφάσματα και γλυπτά δίνοντας έμφαση στην οπτική ευχαρίστηση που προσφέρει η επανάληψη μοτίβων και στους τρόπους πλήρους διακόσμησης επιφανειών, είχαν δηλαδή ξεκάθαρα μια κοινή οπτική γλώσσα. 
Three Portals…pink triangle.jpg
Έργο της Joyce Kozloff / πηγή: By Joycekoz - Own workCC BY-SA 3.0Link

Το Pattern & Decoration: Ένα κίνημα στο μεταίχμιο μοντερνισμού και μεταμοντερνισμού. 

Η ιστορία της μοντέρνας τέχνης, έχει ένα βασικό χαρακτηριστικό: την ύπαρξη πολλών και διαφορετικών καλλιτεχνικών ρευμάτων, τα οποία δημιουργούσαν μικροί κύκλοι καλλιτεχνών με κοινές προτιμήσεις, αντιπάθειες, απόψεις και διάθεση για συμμετοχή σε κοινές εικαστικές εκθέσεις. Συχνά, ένα εικαστικό ρεύμα υποστηρίζονταν από ένα ποιητή ή ένα φιλόσοφο, ο οποίος δημιουργούσε τον απαραίτητο ενθουσιασμό στα μέλη και στο κοινό. Άλλες πάλι φορές, μια αρνητική κριτική μπορούσε να δώσει ακόμη και το όνομα του κινήματος όπως έγινε για παράδειγμα στα κινήματα του ιμπρεσιονισμού, του φοβισμού και του κυβισμού. 

Σημειώνεται ωστόσο, ότι η ύπαρξη καλλιτεχνικών ρευμάτων αποτελεί τυπικό χαρακτηριστικό του μοντερνισμού. Σε προηγούμενες εποχές οι τέχνες χαρακτηρίζονταν από τα στιλ, για παράδειγμα από το γοτθικό στιλ ή το μπαρόκ, τα οποία διαχέονταν σε πλατιά κοινωνικά στρώματα και επηρέαζαν για μακρό χρονικό διάστημα όλο σχεδόν το φάσμα της καλλιτεχνικής δημιουργίας.

Σήμερα, ο μοντερνισμός αλλά και η τάση δημιουργίας καλλιτεχνικών ρευμάτων έχουν παρέλθει εντελώς και οι καλλιτέχνες δρουν πλέον ανεξάρτητα και σε ατομικό επίπεδο. Επισημαίνεται, ωστόσο ότι το κίνημα Pattern & Decoration ιδρύθηκε στα τέλη της δεκαετίας του 70, δηλαδή την εποχή που η ιδέα δημιουργίας ενός καλλιτεχνικού κινήματος φαινόταν ήδη ξεπερασμένη.

Γενικά, ένα καλλιτεχνικό ρεύμα είχε έναν βασικό στόχο. Για παράδειγμα, η Por art επιδίωκε να γεφυρώσει το χάσμα μεταξύ υψηλών και δημοφιλών τεχνών, ο μινιμαλισμός είχε στόχο να φέρει κοντά τη χειροποίητη με τη βιομηχανική δημιουργία, το fluxus ενσωμάτωσε την έννοια του παιχνιδιού στην τέχνη, ενώ η conceptual art αμφισβήτησε την ίδια την υλικότητα της τέχνης. Αντίστοιχα και το κίνημα Pattern & Decoration θα μπορούσαμε να πούμε ότι είχε ως βασικό στόχο τη γεφύρωση του χάσματος μεταξύ τέχνης και διακόσμησης. Άλλωστε, ένα από τα βασικά ζητούμενα της δεκαετίας του 1960 ήταν η επανεξέταση του ορισμού της τέχνης και η συνεχής έρευνα πάνω στο ερώτημα «τι είναι τέχνη». Καθώς λοιπόν, αμφισβητούνταν τα όρια της τέχνης και οτιδήποτε πλέον μπορούσε να τοποθετηθεί στο πλαίσιο της τέχνης, αναπόφευκτα δημιουργήθηκε το αίτημα της εξύψωσης των διακοσμημένων με μοτίβα επιφανειών στο επίπεδο της υψηλής τέχνης. Ωστόσο, όταν η άποψη αυτή είχε αρχίσει να γίνεται κατανοητή και αποδεκτή, τη δεκαετία του 80, το Pattern & Decoration εξαφανίστηκε ενώ παράλληλα είχε εξαφανιστεί και η ανάγκη δημιουργίας καλλιτεχνικών ρευμάτων. 

Το Pattern & Decoration, αποτέλεσε ένα πλουραλιστικό κίνημα που καθώς βρέθηκε στο μεταίχμιο μεταξύ μοντερνισμού και μεταμοντερνισμού είναι σχετικά δύσκολο να καταταχθεί. Ωστόσο, αποτελεί το πρώτο αλλά και το τελευταίο καλλιτεχνικό κίνημα της περιόδου του μετάμοντερνισμού και ίσως με το πέρασμα του χρόνου αποδειχτεί ότι αποτέλεσε και το τελευταίο καλλιτεχνικό κίνημα γενικά. 

Tony Robbin artwork.JPG
Έργο του Tony Robbin - By Tony Robbin - The uploader on Wikimedia Commons received this from the author/copyright holder., CC BY-SA 3.0, Link

Οι καλλιτέχνες του κινήματος 

Η σύλληψη και η ιδέα δημιουργίας του Pattern & Decoration ανήκει κατά κύριο λόγο στους ζωγράφους Robert R. Zakanitch και στην Miriam Schapiro. Η τελευταία μαζί με την Judy Chicago είχαν ήδη ασχοληθεί με την οργάνωση και προώθηση διεκδικήσεων διαφόρων φεμινιστικών κινημάτων και ως εκ τούτου διέθεταν σχετική εμπειρία. Άλλωστε, τόσο η Schapiro όσο και ο Zakanitch γνώριζαν αρκετούς καλλιτέχνες που στέκονταν απέναντι στην αυστηρότητα και στο δογματισμό του κόσμου της τέχνης της εποχής και που ενδεχομένως θα ήθελαν να συμμετέχουν σε ένα κίνημα που θα επιχειρούσε να φέρει πιο κοντά την τέχνη με την πραγματική ζωή.

Ο Zakanitch, η Schapiro αλλά και οι λοιποί καλλιτέχνες που συμμετείχαν στην ίδρυση του κινήματος ήταν έτοιμοι να συμφωνήσουν σε μια σειρά αισθητικών αρχών και πεποιθήσεων. Ωστόσο, τα σημεία εκκίνησής αλλά και οι πορείες των καλλιτεχνών ήταν εντελώς διαφορετικά. Ο Zakanitch ήταν ένας φορμαλιστής που είχε μια αρκετά σημαντική παρουσία στις αίθουσες τέχνης στη Νέας Υόρκης αλλά μετά την ίδρυση του κινήματος ακολούθησε μια εντελώς διαφορετική πορεία. Ο Zakanitch αναφερόταν συχνά στη δύναμη των μοτίβων περιγράφοντας το σπίτι της γιαγιάς του, ως ένα χώρο μέσα στον οποίο αισθάνονταν ασφάλεια και ζεστασιά και ο οποίος ήταν εξολοκλήρου στολισμένος με φλοράλ σχέδια, κεντημένα μαξιλάρια, ταπετσαρίες, χαλιά, ζωγραφισμένα κεραμικά, δαντελένιες κουρτίνες, στένσιλ κτλ. 

Για την Schapiro, το βασικό κίνητρο συμμετοχής στο κίνημα ήταν ο φεμινισμός. Άλλωστε, η Schapiro επιδείκνυε ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τη γυναικεία χειροτεχνική δημιουργία, όπως για το κέντημα και την πλεκτική, δηλαδή για εκείνη τη δημιουργία η οποία είχε ως βασικό σκοπό την βελτίωση της καθημερινής ζωής και του οικείου γυναικείου περιβάλλοντος.

Ειδικά όσον αφορά στο φεμινισμό, αξίζει να σημειωθεί ότι το Pattern & Decoration είχε περισσότερες γυναίκες ως μέλη, από οποιοδήποτε άλλο κίνημα. Περαιτέρω, όλες οι γυναίκες, μέλη του P&D ήταν φεμινίστριες μερικές εκ των οποίων αρκετά ενεργές. Στη Νέα Υόρκη η Valerie Jaudon, η Joyce Kozloff και η Miriam Schapiro συνεργάστηκαν εντατικά το 1977 πάνω στην 4η έκδοση του βιβλίου Heresies Collectives quarterly publication, έκδοση η οποία είχε σκοπό να εστιάσει στις παραδοσιακές γυναικείες τέχνες. H Jaudon και η Kozloff, συγκλονισμένες από την μακρόχρονη υποτίμηση απέναντι στην έννοια τους διακοσμητικού, κατέληξαν σε μία σημαντική παρατήρηση. Η συγκεκριμένη απέχθεια υπέκρυπτε το βαθύ ρατσισμό και μισογυνισμό του δυτικού κόσμου ο οποίος περιθωριοποιούσε οτιδήποτε αξιολογούσε ως γυναικείο ή μη-δυτικό. Ωστόσο, το P&D δεν ήταν ένα φεμινιστικό κίνημα. Άλλωστε, στου κόλπους του βρέθηκαν και αρκετοί άντρες καλλιτέχνες όπως ο Zakanitc, o  Robert Kuschner και ο Kim MacConnel. 
Robert Kushner / Wildflower Colloquoy, 2012 / πηγή: artsy.net 

Πολλοί καλλιτέχνες που εντάχθηκαν στο κίνημα P&D προέρχονταν από την αφηρημένη σχολή ζωγραφικής, ωστόσο στην πορεία θεώρησαν ότι το περιβάλλον που είχε επικρατήσει στην τέχνη ήταν ανδροκρατούμενο ενώ η κυρίαρχη οπτική ήταν αυτή του δυτικού πολιτισμού. Οι καλλιτέχνες του P&D αναζητούσαν έμπνευση έξω από τα στενά πλαίσια των Ηνωμένων Πολιτειών ενσωματώνοντας επιδράσεις σε ποικίλες πηγές όπως στα κεραμικά πλακάκια της ισλαμικής τέχνης, στα γεωμετρικά ή φλοράλ μοτίβα των υφασμάτων και των ταπετσαριών, στα βυζαντινά και ρωμαϊκά ψηφιδωτά, στην ανατολίτικη κεντητική, στην Ιαπωνικές ξύλινες σφραγίδες, στα χαλιά της Ινδίας και του Ιράν, στις μινιατούρες και αλλού.

Συνεπώς, η σημαντική προσφορά του κινήματος ήταν η εξύψωση της διακοσμημένης επιφάνειας στο επίπεδο της τέχνης, αποδεικνύοντας ότι και αυτή μπορεί να μεταφέρει νόημα και να έχει ιδιαίτερη σημασία στη ζωή των ανθρώπων. Στην ίδια γραμμή, η Joyce Kozloff υποστήριζε ότι υπάρχει ένα τρίτο είδος τέχνης, παράλληλα με την αφηρημένη και αναπαραστατική τέχνη και αυτό είναι η διακοσμητική τέχνη. 

Ένας από τους βασικούς μέντορες της ομάδας, ήταν η κριτικός τέχνης Amy Goldwin η οποία μελετούσε συστηματικά την ισλαμική τέχνη. Η πρώτη επίσημη έκθεση του κινήματος έγινε στην αίθουσα τέχνης Alessandro το Σεπτέμβριο του 1976 και είχε τίτλο «10 προσεγγίσεις στο διακοσμητικό». Περιλάμβανε έργα των Valerie Jaudon, Jane Kaufam, Joyze Kozloff, Tony Robbin, Miriam Schapiro, Arlene Slavin, John Torreano, Robert Zakanitch, και Joe Jucker. Την έκθεση επιμελήθηκε η Jane Kaufamn.

Το κίνημα αναπτύχθηκε κυρίως στις αίθουσες τέχνης της Νέας Υόρκης, ενώ στην Ευρωπαϊκή αγορά διαδόθηκε μετά το 1977 όπου και αυξήθηκαν σημαντικά οι συλλέκτες και οπαδοί του κινήματος. Στην Αμερική ο βασικός γκαλερίστας που προωθούσε τους καλλιτέχνες του Pattern & Decoration ήταν ο Holly Solomon. Το 2008 επιχειρήθηκε μια αναδρομική επανεξέταση του κινήματος Pattern & Decoration, αποτελώντας το θέμα΄μιας σημαντική έκθεσης στο Hudson River Museum με τίτλο Pattern and Decoration: An ideal Vision in American Art, 1975-1985. 

Συμπερασματικά λοιπόν, τα μέλη του κινήματος χρησιμοποιώντας τη διακόσμηση, το μοτίβο και την οπτική ευχαρίστηση, αντέδρασαν στα περιοριστικά στερεότυπα που επέβαλαν οι θεσμοί της τέχνης (κριτικοί, αίθουσες τέχνης κτλ) οι οποίοι υποτιμούσαν οτιδήποτε αξιολογούνταν ως γυναικείο, διακοσμητικό ή μη-δυτικό. Πράγματι, το κίνημα της αφαίρεσης παρόλο που μονοπωλούσε τον εικαστικό διάλογο εκείνη την εποχή, δεν μπορούσε παρά να γίνει κατανοητό στο περιοριστικό πλαίσιο της δυτικής τέχνης του 20ου αιώνα. Αντίθετα, οι καλλιτέχνες του Pattern & Decoration είχαν ως στόχο να ανοίξουν ένα ευρύτερο διάλογο με ποικίλους πολιτισμούς και ποικίλες μορφές τέχνης.

Βιβλιογραφικές πηγές: 



Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου